Dieta kuny — co naprawdę jada drapieżnik z Twojego strychu

Pytanie „kuna czym się żywi" pada zwykle wtedy, gdy w kurniku zostają same pióra albo na dachówce ląduje kupka pełna pestek wiśni. Odpowiedź jest prostsza niż się wydaje i bardziej zaskakująca niż się myśli — kuna domowa (Martes foina) je prawie wszystko, co da się złapać, wykopać, wykraść lub znaleźć w koszu na śmieci.

Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu pełen jadłospis kuny — od podstawowej diety mięsnej, przez sezonowe upodobania do owoców, po zachowania, które najczęściej kończą się konfliktem z człowiekiem. Jeśli zastanawiasz się, co je kuna na Twoim strychu albo dlaczego zostawiła w kurniku martwe ptaki, których nawet nie zjadła — wszystko poniżej.

§ 01Czym żywi się kuna — krótka odpowiedź

Kuna domowa to oportunistyczny wszystkożerca. W praktyce znaczy to, że nie ma jednego, ulubionego pokarmu — je to, co aktualnie jest najłatwiejsze do zdobycia. W jednym tygodniu może żywić się głównie nornikami złapanymi w sadzie, w następnym — wiśniami z tego samego sadu, w kolejnym — resztkami z kompostownika sąsiada.

Pełna lista tego, co kuny jedzą, obejmuje: drobne ssaki (głównie gryzonie), ptaki i ich jaja, owady, dżdżownice, ślimaki, padlinę, owoce, jagody, orzechy, a w pobliżu człowieka — także karmy dla zwierząt, resztki z kuchni, drób i króliki hodowlane. Średnia dorosła kuna potrzebuje dziennie około 150–250 g pokarmu, choć w zimie potrafi zjeść więcej, a latem — mniej.

§ 02Drobne ssaki — podstawa diety

Mimo całej tej wszystkożerności, podstawą diety kuny pozostaje mięso. Drobne ssaki stanowią od 50 do 70% rocznego jadłospisu — w zależności od regionu, sezonu i dostępności innych pokarmów. To dla nich kuna ewolucyjnie jest tym, czym jest: zwinnym, wytrwałym, niemal kocim łowcą o doskonałym węchu i refleksie.

Najczęstsze ofiary to norniki polne, myszy domowe, myszy leśne, młode szczury, ryjówki, krety, a w sadach także popielice i koszatki. Kuna potrafi też zaatakować większą zdobycz — młodego zająca, królika, a w warunkach miejskich wyrośniętego szczura ważącego nawet 400 g. Ofiara zwykle ginie od jednego, precyzyjnego ugryzienia w kark.

Jeśli pytasz, kuna na co poluje najchętniej — odpowiedź brzmi: na to, czego jest najwięcej w okolicy. W rolniczej części Polski będą to norniki, w miasteczkach — myszy i szczury, na terenach leśnych — popielice. Więcej o samym tropieniu drapieżnika znajdziesz w przewodniku Jak rozpoznać obecność kuny lub łasicy w ogrodzie.

§ 03Ptaki, jaja i drób

Drugą znaczącą grupę pokarmu stanowią ptaki — i tutaj zaczyna się większość konfliktów z człowiekiem. Kuna doskonale wspina się po drzewach i bez trudu dostaje się do gniazd; rabuje jaja sikor, kosów, drozdów, gołębi, kawek. W okresie lęgowym (kwiecień–czerwiec) jaja i pisklęta potrafią stanowić nawet 20–30% diety.

Z gniazda kuna potrafi wybrać wszystkie jaja jednego dnia, znosząc je po jednym do kryjówki. Bardzo często w jej spiżarni na strychu znajduje się kilka–kilkanaście całych, nieuszkodzonych jaj — to typowy obraz po wizycie w kurniku albo gołębniku.

I tu dochodzimy do najbardziej dramatycznego elementu. Kuna w kurniku potrafi zabić wszystkie ptaki, nawet jeśli zje tylko jednego. Nie jest to złośliwość ani „chęć zniszczenia" — to wbudowany mechanizm: każdy ruch skrzydła w zamkniętej przestrzeni wyzwala atak. W naturze ofiary uciekają, więc instynkt „zabij wszystko, co się rusza" działa krótko. W zamkniętym kurniku — nie ma jak się zatrzymać.

Z tego samego powodu królikarnie, gołębniki i wybiegi dla bażantów wymagają solidnej siatki o oczku maks. 2 cm i pełnego zamknięcia od góry. Otwarty kurnik to dla kuny nie pokarm na jeden dzień — to katastrofa hodowlana w jedną noc.

§ 04Co je kuna latem — owoce i jagody

Latem dieta kuny zmienia się dramatycznie. Od końca czerwca do października owoce i jagody potrafią stanowić nawet 40–50% jadłospisu. To w tym okresie ogrodnicy z sadem zaczynają znajdować na dachówce kupki pełne pestek — to nie ptaki, to kuna.

Niekwestionowany przysmak kuny to wiśnie i czereśnie. Kuna potrafi wspinać się po pniu pionowo do góry i zjadać owoce wprost z gałęzi, plując pestkami. Drugie miejsce zajmują jeżyny i maliny — szczególnie te dziko rosnące przy płotach. Trzecie — jabłka, gruszki i śliwki, zwykle te już opadłe, nadgniłe, słodsze niż dojrzewające na drzewie.

• Wiśnie i czereśnie — absolutny faworyt; pestki w odchodach to najpewniejszy ślad letniej obecności kuny.
• Jeżyny, maliny, borówki — chętnie zbierane z dzikich krzaków i przydomowych zarośli.
• Jabłka, gruszki, śliwki — głównie owoce opadłe, w stanie zaawansowanej dojrzałości.
• Winogrona — w sadach przydomowych, szczególnie te przy ogrodzeniu.
• Orzechy laskowe i bukowe — jesienią, jako uzupełnienie diety przed zimą.

To, że kuna co lubi jeść, to także owoce, zaskakuje wielu ludzi przyzwyczajonych do obrazu drapieżnika. Tymczasem słodki cukier owocowy to dla kuny szybkie, łatwe źródło energii — szczególnie dla samic karmiących młode w lipcu i sierpniu.

§ 05Owady, padlina, śmieci

Tam, gdzie polowanie nie opłaca się energetycznie, kuna sięga po pokarm dosłownie z ziemi. Owady, dżdżownice, ślimaki i pędraki stanowią cichą, ale stałą część diety — szczególnie wiosną i jesienią, gdy gleba jest miękka, a chrząszcze i ich larwy łatwe do wykopania.

To właśnie polowanie na pędraki tłumaczy znaczną część nocnych zniszczeń trawnika, które właściciele ogrodów przypisują kretom albo dzikom. Charakterystyczne dziurki o średnicy kilku centymetrów, rozsiane po murawie w jedną noc — to często ślad po kunie, która szła węchem za larwami chrabąszcza majowego.

Drugą kategorią „łatwego pokarmu" jest padlina. Kuna nie pogardzi martwym jeżem, gołębiem rozjechanym na drodze, rybą wyrzuconą przez wodę. Padlina jest szczególnie ważna zimą, gdy świeżych ofiar jest mniej, a energii potrzeba więcej.

Trzecia kategoria — i powód większości miejskich problemów — to śmieci i karmy dla zwierząt. Kuna chętnie przeszukuje otwarte kosze na bioodpady, otwarte kompostowniki, miski wystawiane dla kotów na podwórko. Wyciąga z worków resztki mięsa, sięga po karmę dla psa zostawioną w garażu, otwiera niezamknięte pojemniki. Tam, gdzie człowiek ułatwia, kuna nie poluje — ona dosłownie podchodzi do stołu.

§ 06Co kuna NIE je

Wokół diety kuny narosło sporo mitów — większość z nich powtarzanych przez pokolenia hodowców drobiu. Najgłośniejszy i najbardziej uporczywy: kuna pije krew swoich ofiar. To nieprawda. Kuna nie jest „wampirem", nie wysysa krwi, nie żywi się płynami ustrojowymi. Wrażenie „wykrwawionej" kury bierze się z tego, że kuna gryzie w kark i przerywa duże naczynia — krew rozlewa się szeroko, choć zwierzę jej nie pije.

Drugi mit: kuna zjada wszystko, co zabije. Też nieprawda. Jak opisaliśmy w sekcji o kurniku, w sytuacji nadmiaru ofiar kuna zabija wszystkie, ale konsumuje zwykle jedną — najwyżej dwie. Resztę zostawia (albo próbuje znosić do spiżarni, jeśli jest dostatecznie blisko).

Trzeci mit: kuna atakuje koty i psy. W normalnych warunkach — nie. Dorosły kot waży 3–5 kg, czyli 2–4 razy więcej niż kuna; pies tym bardziej. Kuna jest zbyt ostrożna, żeby ryzykować walkę z większym przeciwnikiem. Wyjątek to kocięta i bardzo małe psy ras miniaturowych pozostawione bez opieki na dworze nocą — tu ryzyko realnie istnieje, ale jest rzadkie.

Czego kuna faktycznie nie tknie? Surowych warzyw (poza nielicznymi wyjątkami jak kukurydza), chleba i suchej karmy bez tłuszczu, pikantnych przypraw. Pułapka żywołowna z marchewką nigdy nie zadziała — z kawałkiem wątróbki drobiowej, mokrej karmy dla kota albo świeżego jajka — bardzo dobrze.

§ 07Sezonowe zmiany w diecie

Dieta kuny zmienia się sezonowo o 50–70% — to jeden z powodów, dla których ten gatunek tak dobrze radzi sobie w środowisku przekształconym przez człowieka. Każda pora roku to inny „zestaw obiadowy".

Zima (grudzień–luty) — czas najtrudniejszy. Owoców brak, ptaki w mniejszej liczbie, większość gadów i płazów w hibernacji. Dominują wtedy gryzonie (myszy domowe, szczury w pobliżu zabudowań), padlina, oraz wszystko, co da się znaleźć w kompostownikach i koszach. To w zimie kuna najczęściej wprowadza się na strych i pozostaje przy człowieku — ciepło, sucho, blisko źródła pokarmu.

Wiosna (marzec–maj) — eksplozja jaj i piskląt. Diety dosłownie zmienia się w jaja sikor, kosów, drozdów, w pisklęta wszystkich gatunków. Równolegle: pierwsze owady, dżdżownice po pierwszych ciepłych deszczach, młode gryzonie wychodzące z nor. To okres, w którym kuna ma nadmiar pokarmu i odchowuje młode (zwykle 3–5 sztuk w miocie).

Lato (czerwiec–sierpień) — sezon owocowy. Wiśnie, czereśnie, jeżyny, maliny. Diety w 40–50% roślinna, choć drobne ssaki nadal stanowią połowę „mięsnego" filaru. Samice karmiące młode szczególnie chętnie sięgają po słodkie owoce.

Jesień (wrzesień–listopad) — czas magazynowania. Owoce opadłe, orzechy, ostatnie jagody, wciąż dużo gryzoni przed zimą. Kuna intensywnie się odżywia i odkłada tłuszcz; w listopadzie waży zwykle o 10–15% więcej niż wiosną. To także czas, gdy zaczyna szukać kryjówki na zimę — często Twojego strychu.

★Najczęstsze pytania

Czym żywi się kuna?

Kuna domowa (Martes foina) jest oportunistycznym wszystkożercą. Podstawą jej diety są drobne ssaki — norniki, myszy, młode szczury, krety — które stanowią 50–70% rocznego jadłospisu. Uzupełnieniem są ptaki i ich jaja, owoce (wiśnie, czereśnie, jeżyny, jabłka), owady, dżdżownice, padlina, a w pobliżu człowieka także resztki z kompostowników, karmy dla zwierząt i drób hodowlany.

Co jest przysmakiem kuny?

Bezdyskusyjnym przysmakiem kuny są wiśnie i czereśnie. Kuna potrafi wspinać się pionowo po pniu drzewa owocowego i zjadać owoce wprost z gałęzi. Drugie miejsce na liście ulubionych pokarmów zajmują jeżyny, maliny i borówki, a wśród pokarmów mięsnych — świeża wątróbka i jaja kurze. Te ostatnie są zresztą najskuteczniejszą przynętą w pułapkach żywołownych.

Czy kuna pije krew?

Nie. To powtarzany od pokoleń mit. Kuna nie pije krwi swoich ofiar i nie jest żadnym „wampirem". Wrażenie „wykrwawionej" kury w kurniku bierze się stąd, że kuna zabija precyzyjnym ugryzieniem w kark, przerywając duże naczynia krwionośne — krew rozlewa się szeroko, ale zwierzę jej nie konsumuje. Z ofiary kuna zjada mięso i organy, krew jej nie interesuje.

Co kuna je zimą?

Zimą dieta kuny składa się głównie z gryzoni (myszy domowe, szczury wędrowne, norniki przezimujące w stogach siana), padliny oraz wszystkiego, co znajdzie w pobliżu człowieka — kompostowniki, otwarte kosze na bioodpady, miski dla psów i kotów, niezabezpieczone karmy w garażu. Owoców i owadów brak, ptaków znacznie mniej, więc to właśnie zimą kuna najczęściej przenosi się na strychy.

Czy kuna może zjeść kota?

W normalnych warunkach — nie. Dorosły kot waży 3–5 kg, czyli 2–4 razy więcej niż kuna (1,1–2,5 kg), więc walka z nim byłaby dla drapieżnika zbyt ryzykowna. Realne, choć rzadkie, ryzyko dotyczy bardzo małych kociąt pozostawionych bez opieki matki nocą na dworze, oraz miniaturowych ras psów. Dorosłe koty i większe psy traktują kunę raczej jako ciekawostkę niż zagrożenie — i odwrotnie.